ข้างขึ้นข้างแรมกับการดูดาว: ทำไมคืนเดือนเพ็ญถึงเห็นดาวน้อย

อัปเดตล่าสุด 31 ต.ค. 2569 (2026) • โดยทีม Spider Astro

ดวงจันทร์เป็นของสวยที่ดูได้ทุกคืน แต่ก็เป็น "ไฟข้างถนนธรรมชาติ" ที่กลบดาวจาง การรู้ข้างขึ้นข้างแรมช่วยเลือกคืนดูดาวได้ดีขึ้นมาก

ข้างขึ้นข้างแรมคืออะไร

วงจรข้างขึ้นข้างแรมของดวงจันทร์ใช้เวลาราว 29.5 วัน ระหว่างที่ดวงจันทร์โคจรรอบโลก เรามองเห็นส่วนที่ได้รับแสงอาทิตย์ต่างกันไปตามตำแหน่ง ช่วง ข้างขึ้น ส่วนสว่างค่อยๆ มากขึ้นจนเต็มดวง (เดือนเพ็ญ) แล้วเข้าสู่ ข้างแรม ส่วนสว่างค่อยๆ ลดจนมืดสนิท (เดือนมืดหรือจันทร์ดับ)

ดวงจันทร์ขึ้น-ตกกี่โมง (หลักคร่าวๆ)

• เดือนมืด: ขึ้นและตกพร้อมดวงอาทิตย์ ท้องฟ้ายามค่ำคืนมืดสนิท เหมาะดูดาวที่สุด
• ข้างขึ้นครึ่งดวง: เห็นได้ตั้งแต่หัวค่ำ ตกประมาณเที่ยงคืน
• เดือนเพ็ญ: ขึ้นตอนตะวันตกดิน อยู่ทั้งคืน ตกตอนรุ่งเช้า แสงจ้าที่สุด
• ข้างแรมครึ่งดวง: ขึ้นประมาณเที่ยงคืน อยู่ถึงเช้า หัวค่ำยังมืดอยู่

ตารางเดือนมืดและเดือนเพ็ญ

คำนวณจากตำแหน่งดาวจริง ตามเวลาไทย เทียบกับปฏิทินดาราศาสตร์ทางการก่อนใช้อ้างอิง (พ.ศ. 2569 = ค.ศ. 2026)

เลือกคืนให้ตรงกับสิ่งที่อยากดู

• ทางช้างเผือก ดาวจาง กระจุกดาว: เลือกช่วงรอบเดือนมืด และดูช่วงที่ดวงจันทร์ยังไม่ขึ้นหรือตกแล้ว
• ดวงจันทร์เอง หลุมบนพื้นผิว: ใช้กล้องสองตาดูช่วงข้างขึ้น/ข้างแรมครึ่งดวง ขอบเงามองเห็นรายละเอียดชัดที่สุด
• ดาวเคราะห์สว่าง (ศุกร์ พฤหัสบดี) : ดูได้แม้มีแสงจันทร์